احتمالاً بارها واژه ارگونومی را در محیطهای کاری شنیدهاید و معمولاً بحثها حول این موضوع است که ارگونومی بهینه در فضاهای کاری موجود نیست و نیاز به بررسی و تحقیق در این زمینه احساس میشود. شما ممکن است دقیقا ندانید ارگونومی چیست، اما برداشت عمومی این است که بهبود شرایط کاری به دنبال دارد. واقعیت این است که تعریف ارگونومی در برخی منابع به عنوان «علم تطابق کار و شرایط کاری با ویژگیها و نیازهای انسانی» ارائه شده، اما این تعریف هرگز به تنهایی کافی نیست. نکته مهمتر این است که ارگونومی تنها در کاهش آسیبهای شغلی و هزینههای درمانی تأثیر ندارد، بلکه بهبود بهرهوری و کیفیت محصولات و خدمات را نیز به دنبال دارد و زندگی شخصی و سلامتی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد.
t
ارگونومی چیست؟
t
ارگونومی یا ارگونومیک، اصطلاحی است که برای نخستین بار توسط متخصصان بهداشت و مهندسان طراحی معرفی شد. این واژه از دو کلمه یونانی «ergon» به معنی کار و «nomoi» به معنی قوانین طبیعی شکل گرفته و به معنای علمی است که به شناخت کار و رابطه انسان با آن میپردازد. انجمن بینالمللی ارگونومی یک تعریف فنی از این علم ارائه میدهد: ارگونومی علمی است که به بررسی تعامل انسان و دیگر عناصر یک سیستم میپردازد و نظریات، دادهها، اصول و راهحلهایی برای طراحی کارآمد به منظور بهینهسازی سلامت انسان و عملکرد کلی سیستم ارائه میدهد. هرچند که شاید این تعریف بهترین تعریف موجود نباشد.
t
به زبان ساده میتوان گفت که ارگونومی علم تسهیل انجام کارهاست! با تفکر در این مسأله درمییابیم که هرچه کارها راحتتر انجام شوند، بهرهوری بیشتری حاصل میشود. در واقع، ارگونومی یعنی ایجاد راحتی و افزایش بهرهوری. به طور کلی، ارگونومی به مطالعه کار پرداخته و ارگونومیستها (متخصصان ارگونومی) به بررسی چگونگی انجام کارها و بهبود روشهای انجام آن میپردازند. آنچه ارگونومی را ارزشمند میسازد تلاش برای بهبود انجام کارهاست و اینجا است که به راحتتر و کارآمدتر کردن کارها پرداخته میشود. ارگونومی بیشتر در ارتباط با محصولات به کار میرود، اما در طراحی خدمات و فرآیندها نیز به همان اندازه سودمند است. ارگونومی به ما نشان میدهد که چگونه از محصولات و خدمات استفاده کنیم، نیازهایمان را برآورده نماییم و از همه مهمتر، آیا این استفاده برای ما لذتبخش و راحت است یا خیر.
t
تعریف ارگونومی برای دانشآموزان
t
ارگونومی علمی است که به طراحی هوشمندانه ابزار و محیط اطراف ما میپردازد تا با بدن انسان هماهنگ باشد. به عبارت دیگر، هدف ارگونومی این است که به جای اینکه ما خود را با ابزارهای مختلف تطبیق دهیم، ابزارها را بر اساس نیازهای بدن طراحی کند. هدف اصلی این علم این است که در زمان کار یا فعالیت، حس راحتی بیشتری داشته باشیم و از آسیبهای جسمی مانند کمردرد و گردندرد جلوگیری کنیم و کارهایمان را با بهرهوری بالاتری انجام دهیم.
t
شما هر روز با نتایج این علم در ارتباط هستید، حتی اگر از آن آگاه نباشید. مثلاً یک کولهپشتی استاندارد که وزن را به درستی روی شانههایتان توزیع میکند، صندلی مناسبی که از کمر شما حمایت میکند، یا دسته یک بازی ویدئویی که به خوبی در دستان شما جای میگیرد، همه نمونههایی از طراحی ارگونومیک هستند. در مقابل، قوز کردن روی گوشی موبایل یا کار با میزی که ارتفاع نامناسب دارد، نمونههایی از شرایط غیر ارگونومیک هستند که باعث خستگی و آسیب میگردند.
t
در نهایت، اهمیت ارگونومی در دو جنبه خلاصه میشود: سلامت و کارایی. با رعایت اصول ارگونومی، نه تنها از بدن خود در برابر فشارهای بیمورد و آسیبهای طولانیمدت محافظت میکنیم، بلکه میتوانیم با تمرکز و انرژی بیشتری به فعالیتهای روزمره خود، از درس خواندن گرفته تا بازی کردن، بپردازیم. در واقع، ارگونومی به ما کمک میکند تا در دنیایی زندگی کنیم که برای راحتی و سلامت ما طراحی شده است.
t
به زبان ساده میتوان گفت که ارگونومی علم راحت کردن کارهاست!
t
منظور از راحتی چیست؟
t
راحتی تنها به طراحی یک دستگیره نرم و خوشدست محدود نمیشود. راحتی از مهمترین ابعاد تأثیرگذاری یک طراحی است. ارتباط بین انسان و ماشین و همچنین رویکرد ذهنی نسبت به محصول یا خدمت، مقولهای اساسی در طراحی ارگونومیک است. معمولاً ارتباط انسانی و ماشینی بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
t
راحتی فیزیکی در استفاده از یک ابزار احساس خوشایندی به کاربر میدهد. اگر از کار کردن با چیزی لذت نبرید، حتماً به آن دست نخواهید زد و در نتیجه آن ابزار به ابزاری بیمصرف تبدیل میشود. چگونگی استفاده از یک محصول مهمترین معیار سنجش کیفیت طراحی آن است. وظیفه طراح یافتن راههای خلاقانه برای ارتقاء کاربردپذیری محصول است. نحوه استفاده آسان و شهودی، موفقیت محصول را در بازار تضمین میکند. استفاده فیزیکی راحت و آسان، کاربردپذیری را افزایش میدهد.
t
رویکرد ذهنی نسبت به ارتباط انسان و ماشین در بازخوردها آشکار میشود. برخی باورهای از پیش موجود در ذهن انسان نظیر این که کیفیت باید خود را در محصول نشان دهد، وجود دارند. به گمان بسیاری این جمله را بارها شنیدهاید: «داد میزند که چه کیفیتی دارد!» بر این اساس، زمانی که نگران سبکی و شکنندگی چیزی باشید، استفاده از آن برایتان آسان نخواهد بود.
t
ارگونومی بهتر یعنی کیفیت بالاتر، و کیفیت بالاتر یعنی حاضرید برای محصول هزینه کنید.
t
منظور از بهرهوری چیست؟
t
بهرهوری به روشهای مختلف تعریف میشود، اما به زبان ساده، به معنای آسانتر کردن کارهاست. کاهش توان و انرژی لازم برای انجام کارها یعنی افزایش بهرهوری فیزیکی، کاهش مراحل انجام یک کار یعنی افزایش شدت (همان بهرهوری) انجام کار، کاهش ابزار و ملزومات لازم یعنی بهرهوری، کاهش مقدار آموزش مورد نیاز یعنی روش کار شهودی و افزایش تعداد واجدین شرایط برای انجام کار و این همان بهرهوری است.
t
آثار بهرهوری در همه جا مشهود است. اگر انجام یک کار آسان باشد، احتمال اینکه بخواهید آن را امتحان کنید بیشتر میشود و بهرهوری بیشتر به معنی استفاده بیشتر و استفاده، معیار مهم سنجش کیفیت طراحی است. هر چه کاری را بیشتر تکرار کنید، احتمال اینکه از آن لذت ببرید بیشتر میشود و وقتی از انجام کاری لذت ببرید، آن کار برایتان آسانتر میشود!
t
بنابراین با این توضیحات مفصل، زمانی که بار دیگر عبارت ارگونومی را شنیدید، میدانید که این مسأله چه اهمیتی برای شما دارد. امیدوارم با آشنایی با این مطلب حس «راحتی» کنید!
t
انواع ارگونومی چیست؟
t
قبل از خرید تجهیزات مختلف یا برنامهریزی برای ایجاد ارگونومی، مهم است که انواع ارگونومی را بشناسید و درک درستی از تأثیر ارگونومی بر افراد به دست آورید. ۳ نوع مهم ارگونومی عبارتاند از:
t
-
tt
- فیزیکی؛
- شناختی؛
- سازمانی.
tt
tt
t
t
هر یک از اینها تأثیر متفاوتی بر نحوه تعامل افراد با محیط دارد. نکتهای که باید بدانید این است که تمام انواع ارگونومی نهتنها در موفقیت سازمانی نقش مهمی دارند، بلکه در رضایت کارکنان و بهبود نتایج نهایی نیز مؤثر هستند. در ادامه، انواع ارگونومی را به تفصیل توضیح میدهیم.
پیشنهاد مطالعه: نسل دوم کفش های رباتیک Moonwalker در CES با وزن کمتر معارفه خواهند شد
t
۱. ارگونومی فیزیکی
t
ارگونومی فیزیکی مهمترین و شناختهشدهترین نوع ارگونومی است. درک ارگونومی فیزیکی و نحوه بهکارگیری آن تأثیر زیادی بر ایمنی افراد در حین انجام وظایف دارد. اگر ارگونومی فیزیکی نادیده گرفته شود، احتمال ابتلا به صدمات اسکلتیعضلانی به شدت افزایش مییابد.
t
بر اساس تحقیقات، نزدیک به ۳۰ درصد از صدمات وارد شده به کارکنان در محیط کار ناشی از صدمات اسکلتیعضلانی است که منبع آن نادیدهگرفتن ارگونومی فیزیکی است. وضعیت نامناسب بدن در حین انجام کار و تکرار مداوم حرکات مشابه از عوامل اصلی ابتلا به اینگونه صدمات است.
t
طراحی سیستمهای ارگونومیک هنگام شناسایی وظایف کارکنان یکی از مهمترین موضوعاتی است که کارفرمایان باید به یاد داشته باشند. طراحی سیستمهای ارگونومیک از بروز بسیاری از صدمات جلوگیری میکند و ایمنی کارکنان را در حین انجام وظایف بهبود میبخشد.
t
۲. ارگونومی شناختی
t
ارگونومی شناختی روش طراحی و سازماندهی اطلاعات و دادهها به گونهای است که بار شناختی را سبکتر کند. ادراک، حافظه، استدلال و پاسخهای حرکتی همه آنها بر نحوه تعامل فرد با محیط و انجام کار تأثیرگذارند. بار شناختی بیشتر باعث سختی و استرس بیشتری برای کارکنان میشود.
t
کارهای اداری سنتی که شامل کاغذبازیهای زیادی است، مثالهایی از افزایش بار شناختی محسوب میشوند، چرا که به تمرکز زیادی نیاز دارند. در این مشاغل، کارکنان همواره در حال جابهجایی بین نگاهکردن به دستورالعملها و مدارک مختلف و انجام کارهای گوناگون هستند. حفظ تمرکز مداوم در اینگونه مشاغل امکانپذیر است، اما سریعتر از حد معمول خسته میشوند. در اینجاست که هدف ارگونومی شناختی، یعنی نگهداشتن بار شناختی سبک، شفاف میشود. هرچه بار شناختی کارکنان سبکتر باشد، بازدهی بیشتری خواهند داشت.
t
اگر بار شناختی کارکنان کاهش یابد، نیازی به تمرکز مداوم بر مراحل دستورالعمل نیست و میتوانند تمرکز خود را بر افزایش ایمنی و تلاش برای بهبود کیفیت مستمر معطوف کنند.
t
۳. ارگونومی سازمانی
t
ارگونومی سازمانی دانش بهدستآمده از ارگونومی فیزیکی و شناختی را برای بهینهسازی ایمنی و بهرهوری کارکنان ترکیب میکند. هدف از این نوع ارگونومی دستیابی به یک سیستم کاری کاملاً مؤثر و هماهنگ است.
t
دستیابی به ارگونومی سازمانی نیازمند یافتن راههایی برای بهینهسازی کار تیمی، بهبود ارتباطات، افزایش خروجی و تقویت کیفیت کلی محصولات تولیدشده است.
t
آیا میدانید تفاوت ارگونومی سازمانی و فیزیکی چیست؟ ارگونومی فیزیکی به راحتی بیشتر کارکنان در حین انجام وظایف مربوط میشود در حالی که هدف ارگونومی سازمانی بهینهسازی محیط کار است. اگر محیطهای کاری بهگونهای طراحی شوند که اصول ارگونومی سازمانی رعایت شود، علاوه بر افزایش بهرهوری و ایمنی کارکنان، خروجی مطلوبتری نیز خواهد داشت.
t
مزیتهای ارگونومی
t
مشخص است که ارگونومی تنها زمانی به نفع ماست که به درستی و بهطور مناسب اعمال شود. به همین دلیل، وقتی از مزیتهای ارگونومی صحبت میکنیم، منظور ما ارگونومی خوب است. ارگونومی به کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری، کیفیت، همکاری کارکنان و فرهنگ ایمنی و بهداشت در محیط کار منجر میشود و این موارد تأثیری مستقیم بر دقت، سلامتی و کیفیت زندگی شما خواهد داشت.
t
یکی از مهمترین مزیتهای ارگونومی بهبود کیفیت ارتباطات است. اگر بدون نیاز به آموزش بدانید چگونه کاری را انجام دهید، میتوانید به حس درونیتان تکیه کنید و کارها را سریعتر به انجام برسانید. فراموش نکنید که خواندن دستورالعمل برای هیچکس خوشایند نیست!
t
هدف ارگونومی افزایش بهرهوری است. برای افزایش بهرهوری، باید وظایف و روشهای انجام کار بهگونهای طراحی شوند که به راحتی قابل درک بوده و در نتیجه انجام آنها آسان باشد. ارتباطات شفاف بین کاربر و آنچه کاربر از آن استفاده میکند، دقت را افزایش میدهد و این به معنی انجام کارآمدتر وظایف است.
t
در اینجا منظور از ارتباطات، صحبت کردن یا هرگونه استفاده از کلمات نیست؛ بلکه آگاهی از چگونگی استفاده از یک محصول، سازه یا ابزار با توجه به ماهیت فیزیکی و طراحی آن است.
پیشنهاد مطالعه: اهداف کوچک چطور علتپیروزی میبشود + ۵ ویژگی سودمند اهداف کوچک_دریای تکنولوژی
t
وقتی میخواهید با چکش کار کنید، آن را از کدام سمتش در دست میگیرید؟ اگر بدون نیاز به خواندن راهنما یا توضیحات دیگران بتوانید به درستی از ابزارها استفاده کنید، یعنی ابزارها ارگونومیک هستند.
t
یک ارگونومی بد نیز میتواند راهنمایی برای ایجاد یک ارگونومی خوب باشد. در بیشتر مواقع، حس درونیتان به شما میگوید که یک جای کار میلنگد چون طرح و چیدمان موجود با آنچه که انتظار دارید و به نظرتان درست است، همخوانی ندارد. هر چه محصول پیچیدهتر باشد، برای اطمینان از ایجاد ارتباطات صحیح به کار بیشتری نیاز است. اگر برای تنظیمات دستگاه پخشتان به زحمت افتید، بدانید که با ارگونومی بدی مواجه هستید.
t
پیشنهادهای ارگونومیک برای یک زندگی سالم
t
ارگونومی تأثیرات مثبت فوقالعادهای در زندگی شخصی دارد. اگر شغلتان دشوار است، از آسیبهای تکراری رنج میبرید یا اینکه تنها به دنبال یک زندگی بهتر و سالمتر هستید، پیشنهادهای زیر به شما کمک خواهند کرد.
t
۱. ورزش
t
هفتهای ۳ بار به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه ورزش کنید. سلامت کلی در ارگونومی تأثیر بسزایی دارد. هرچه سالمتر و قویتر باشید، با بهرهوری بیشتری عمل میکنید و بسیاری از آسیبهای تکراری درمان خواهند شد. فراموش نکنید که قبل از ورزش در مورد صدمات احتمالی آن تحقیق کرده و از ورزشهای مضر پرهیز کنید.
t
۲. حرکات کششی
t
tt
t
t
کشش بدن یکی از سادهترین کارهایی است که میتوانید برای حفظ سلامتی خود انجام دهید و تأثیرات شگفتانگیزی بر سلامت دارد. انجام حرکات کششی حتی برای مدت زمان کوتاه (حتی به اندازه ۲ دقیقه) تأثیرگذار است، اما بهتر است زمانی بیشتر برای آن صرف کنید. حرکات کششی و ورزشهای ساده در محیط کار جریان خون را تقویت کرده و باعث کاهش خستگی میشوند، به بدن انرژی میدهند و استرس را کاهش میدهند. دستکم ۱ بار در هر ساعت بدنتان را کشش دهید!
t
۳. نوشیدن آب
t
درباره میزان آب مورد نیاز بدن، نظرات مختلفی وجود دارد، اما ۸ لیوان در روز قاعدهای پذیرفته شده است. تأثیر نوشیدن آب بر بهبود صدمات و خستگی معمولاً نادیده گرفته میشود، اما کمآبی برای بدن مضر است و روحیهتان را تحت تأثیر قرار میدهد. اگر به اندازه کافی آب بنوشید، حس سرزندگی کرده و بهتر کار میکنید.
t
۴. بررسی محیط کار برای تغییرات ارگونومیک
t
روش انجام کار خود را بازبینی کنید و راههایی برای بهبود آن شناسایی کنید. میتوانید با تحلیل وظایف و تقسیم آنها به مراحل مختلف، فضاهایی را که امکان بهبود دارند شناسایی کنید.
t
۵. بررسی ابزار کار
t
ابزارهای ارگونومیک به شکلهای مختلفی در اطراف شما وجود دارند. مداد، صندلی یا یک بیلچهی باغبانی، هر یک ممکن است به طور ارگونومیک طراحی شده باشند؛ آنها را شناسایی و استفاده کنید.
t