روانشناسی محتوای خز چرا ویدئوهای شرمآور دیگران را نمیتوانیم نادیده بگیریم؟, به احتمال زیاد شما نیز در فضای مجازی با اصطلاح خز روبرو شدهاید. این واژه به ویدئوهایی اطلاق میشود که لحظاتی شرمآور، مصنوعی یا بیش از حد خودنمایانه را ثبت کردهاند.
با وجود اینکه اکثر کاربران این نوع محتوا را ناخوشایند و آزاردهنده میدانند، اما آمارها نشان میدهد که این ویدئوها بیشترین بازدید، اشتراکگذاری و بحثوگو را در شبکههای اجتماعی همچون اینستاگرام و تیکتاک به خود اختصاص دادهاند.
مکانیزم مغز در مواجهه با رفتارهای مصنوعی پژوهشهای اخیر، از جمله مطالعهای در سال ۲۰۲۴ در دانشگاه لوئیزیانا، دلایل جذابیت این محتوای ظاهرا ناخوشایند را بررسی کردهاند. نتایج نشان میدهد که مغز انسان به طور ذاتی برای شناسایی نارسایی اجتماعی حساس شده است.
وقتی فردی تلاش میکند تا با رفتارهای اغراقآمیز، طنزهای زورگویی یا مهارتهای جعلی، توجه و تایید دیگران را جلب کند، سیستم نظارتی مغز مخاطب بلافاصله فعال شده و حس ناخوشایندیِ خز را القا میکند. نکته کلیدی اینجاست که این واکنش در برابر وقایع تصادفی یا ناخواسته (مانند یک سانحه ساده) رخ نمیدهد. در مواقعی که فردی بدون قصد دچار موقعیت محرجی میشود، ما به جای خجالت ثانویه، احساس همدلی و تمایل به کمک تجربه میکنیم.
ایشها، شرکتکنندگان پستهای خز و خودنمایانه را برای اشتراکگذاری با دیگران ترجیح دادند، هرچند که صراحتا اعلام کردند از تماشای آنها لذت نمیبرند.
روانشناسان این پدیده را با دو مفهوم توضیح میدهند تقویت هویت اجتماعی با اشتراکگذاری یک ویدئوی خز، فرد به طور ضمنی پیام میدهد من قواعد اجتماعی را میشناسم، این فرد ناآگاه است، اما من چنین خطایی نخواهم کرد. این کار حس برتری اخلاقی و هوش اجتماعی را در فرد تقویت میکند. تشکیل اتحاد گروهی اشتراکگذاری جمعی این محتواها، نوعی قرارداد ضمنی میان اعضای یک گروه ایجاد میکند.
گویی اعضای گروه با خندیدن بر روی یک رفتار ناپسند، مرزهای رفتار قابل قبول را مجدداً ترسیم و به هم اطمینان میدهند که آنها از این قشر جدا هستند. واکنش ما به این پدیده چیست؟ آیا شما نیز از کسانی هستید که بلافاصله پس از دیدن یک ویدئوی شرمآور، آن را برای دوستان خود فوروارد میکنید؟ یا ترجیح میدهید از گسترش این محتوا جلوگیری کنید؟
درک این نکته که لذت گویی از ناکامی دیگران و اشتراکگذاری خز، نیاز ذاتی انسان به اعتبارسنجی خود و تعریف مرزهای اجتماعی است، میتواند نگاه ما را به این پدیده اینترنتی تغییر دهد. در المرة القادمة که با چنین ویدئویی روبرو شدید، قبل از فشردن دکمه اشتراکگذاری، از خود بپرسید آیا هدف من خنداندن دیگران است، یا اثبات هوش اجتماعی خودم؟ منبع